Балалардағы бронхит

Бронхит — бронхтардың шырышты қабығында дамитын қабыну үдерісі. Бұл ауруға әсіресе балалар жиі шалдығады. Балалық шақта бронхтардың қабынуы ересектерге қарағанда ауырлау өтуі мүмкін, ал асқыну қаупі де айтарлықтай жоғары болып қала береді. Сондықтан баладағы бронхиттің алғашқы белгілері пайда болған кезде дәрігерге қаралуды кейінге қалдырмаған жөн.

Балалардағы бронхит дегеніміз не

Бронх жүйесінің құрылысы тармақталған ағашқа ұқсайды. Кеңірдектен екі негізгі бронх — сол және оң бронх тарайды. Әрі қарай олардың әрқайсысы бірнеше рет ұсақ тармақтарға бөлінеді. Ең жіңішке бронх тармақтары өкпе альвеолаларымен аяқталатын бөліктерге жалғасады.

Бронх қабырғасы көлденең қимада үш негізгі қабаттан тұрады:

• ішкі — шырышты;
• ортаңғы — бұлшықетті;
• сыртқы — фиброзды-шеміршекті.

Бронхтардың негізгі қызметтерінің бірі — ауаны өткізу және жылыту. Ішкі қабат жасушалары бөлетін шырыш та қорғаныс қызметін атқарады: ол тыныс жолдарына түсетін шаң бөлшектері мен микроорганизмдерді ұстап қалады.

Қабыну кезінде шырышты қабық ісініп, қалыңдайды. Сонымен қатар түзілетін қақырықтың мөлшері артады. Оның құрамында зақымдалған шырышты қабықтың элементтері және қабыну реакциясы кезінде ағзада түзілетін заттар болады. Қалыпты бронх сөлінісімен салыстырғанда мұндай қақырық көп мөлшерде түзіледі, консистенциясы қою болады, сондықтан тыныс жолдарынан қиын бөлінеді.

Қабыну диаметрі әртүрлі бронхтарды зақымдауы мүмкін, алайда олардың құрылымдық ерекшеліктері аурудың ағымына әсер етеді. Ірі бронхтардың қабырғасы негізінен берік фиброзды-шеміршекті тіннен тұрады, ал тегіс бұлшықет қабаты салыстырмалы түрде әлсіз дамыған. Сондықтан олар қабынған кезде негізгі өзгерістер шырышты қабықтың ісінуі мен секреттің шамадан тыс түзілуіне байланысты болады.

Бронхтың диаметрі кішірейген сайын оның шеміршекті қаңқасы жұқарып, бұлшықет қабаты қалыңдай түседі. Сол себепті ұсақ және орташа бронхтардың қабынуы обструкциямен жиірек қатар жүреді. Тыныс жолдарының өткізгіштігі бірнеше себепке байланысты бірден бұзылуы мүмкін: шырышты қабықтың ісінуі, қою қақырықтың жиналуы және тегіс бұлшықеттердің түйілуі.

Сондықтан балаларда орташа және ұсақ бронхтардың қабынуы жиі обструктивті бронхит түрінде өтеді. Бронх саңылауы айқын тарылған кезде ауаның өкпе альвеолаларына жетуі қиындайды. Нәтижесінде қалыпты газ алмасу үдерісі, яғни оттегінің түсуі мен көмірқышқыл газының шығарылуы бұзылады.

Балалардағы бронхит түрлері

Аурудың ағымына ерекшеліктеріне қарай балалардағы бронхиттің үш негізгі түрі ажыратылады:

• Жедел. Тез дамып, бронхтардың қабынуына және ағзаның жалпы уыттануына тән белгілермен қатар жүреді.
• Қайталамалы. Жедел бронхит эпизодтары жылына екі-үш рет қайталанады және көбіне 4–5 жастағы балаларда кездеседі.
• Созылмалы. Қабыну үдерісі екі немесе одан да көп жыл бойы жыл сайын кемінде үш ай сақталады. Балаларда бұл түрі сирек кездеседі².

Жедел бронхит өз кезегінде мынадай түрлерге бөлінеді:

• біріншілік — қабыну үдерісі бастапқыда бронхтарды өзінде дамиды;
• екіншілік — бронхтардың зақымдануынан бұрын тыныс алу жүйесінің басқа бөлімдерінде инфекция немесе қабыну пайда болады.

Тыныс жолдарының тарылуына байланысты ауру обструкциясыз және обструктивті бронхит болып та бөлінеді.

Балаларда бронхиттің пайда болу себептері

Көп жағдайда баладағы бронхтардың қабынуы вирустық инфекцияның әсерінен дамиды. Балалардағы жедел бронхиттің шамамен 10%-ы бактериялық сипатта болады. Көбіне ауру жедел респираторлық вирустық инфекцияның — ЖРВИ-дің бір көрінісі ретінде пайда болады.

Ең жиі кездесетін қоздырғыштарға мыналар жатады:

• риновирустар;
• респираторлық-синцитиалды вирустар;
• аденовирустар;
• тұмау вирустары;
• парагрипп вирустары;
• метапневмовирустар.

ЖРВИ қоздырғыштарының негізгі таралу жолы — ауа-тамшы жолы. Балабақшалар мен мектептердегі тығыз қарым-қатынас инфекцияның таралуын айтарлықтай жеңілдетеді. Бір бала ауырып қалса, вирус онымен бір топта немесе сыныпта болатын басқа балаларға да тез жұғуы мүмкін.

Инфекция бірнеше адам пайдаланатын заттар мен беткейлер арқылы, сондай-ақ ластанған қолмен жанасу кезінде де берілуі ықтимал. Кішкентай балалар саусақтарын, ойыншықтарын және басқа заттарды жиі аузына салады. Ал ересектеу балалар тамақ ішер алдында қол жууды елемеуі мүмкін.

Балалар ағзасының ерекшеліктері де ЖРВИ-ден кейінгі бронхиттің дамуына жағдай жасайды. Баланың иммундық жүйесі бірнеше жыл бойы қалыптасуды жалғастырады, сондықтан ерте жаста ол әлі толық жетілмеген болады. Сонымен қатар кішкентай балалар ағзасы тоңуға және суықтың әсеріне сезімтал келеді.

Тыныс алу жүйесінің де өзіндік ерекшеліктері бар. Баладағы шырышты қабық нәзік әрі борпылдақ болғандықтан, қабыну кезінде ол тез ісінеді. Осы факторлардың жиынтығы балалар жасында бронхиттің даму ықтималдығын арттырады¹.

Балалардағы бронхиттің белгілері

Вирустық жедел бронхитте алғашқы белгілер әдетте қысқа инкубациялық кезеңнен кейін, орта есеппен екі күн өткен соң пайда болады. Негізгі белгісі — жөтел. Көбіне ол аз мөлшердегі қақырықтың бөлінуімен қатар жүріп, өнімді сипатта болады. Қатты жөтел ұстамасы кезінде балада кейде бір рет құсу пайда болуы мүмкін. Сирек жағдайда құрғақ әрі мазаны алатын, қажытатын жөтел байқалад.

Кейде бронхтар бірден қабынбайды. Жөтел мұрыннан су ағу, мұрынның бітелуі және ЖРВИ-дің басқа белгілері пайда болғаннан кейін 2–3 күн өткен соң басталуы мүмкін. Ағзаның қорғаныс күштері төмендесе немесе инфекцияны емдеу уақытында басталмаса, қабыну үдерісі жоғарғы тыныс жолдарынан көмей мен кеңірдек арқылы бронхтарға таралуы мүмкін. Әдетте бұл аурудың 3–7 тәулігінде байқалады, алайда кейбір жағдайларда бронхтар үдеріске ертерек қосылады.

Мұрынның бітелуі де қосымша қауіп факторы болып саналады. Бала ауыз арқылы тыныс ала бастайды, сондықтан тыныс алу жүйесінің төменгі бөлімдеріне шаң мен микроорганизмдерден толық тазартылмаған суық ауа түседі.

Балалардағы бронхит кезінде жөтел басқа белгілермен қатар жүруі мүмкін:

• жалпы әлсіздік;
• бас ауруы;
• дене қызуының көтерілуі, көбіне шамамен 38 °С-қа дейін.

Өнімді жөтелдің орташа қызбамен қатар жүруі әдетте баладағы обструкциясыз бронхитке тән. Уақытында медициналық көмек көрсетілсе, белгілер біртіндеп басылады және көп жағдайда 5–7 күннен кейін сауығу байқалады.

Обструктивті бронхит әдетте ауырлау өтеді. Бронхтардың өткізгіштігі бұзылғандықтан, ентігу пайда болады. Ол көбіне экспираторлық сипатта болады — балаға ауаны сыртқа шығару қиындайды. Дене белсенділігі кезінде тыныс алудың бұзылыстары күшейеді. Сонымен қатар ысқырықты сырылдар пайда болуы мүмкін, оларды кейде фонендоскопсыз да естуге болады.

Бронх обструкциясы айқын болған кезде ағзада оттегі тапшылығы туындай бастайды. Бұл қатты әлсіздік, жүрек соғуының жиілеуі және терінің бозаруымен көрінуі мүмкін. Аурудың обструктивті түрі жиі қайталануға және созылмалы ағымға бейім болады. Бұдан бөлек, бронхтардың өткізгіштігінің бұзылуы асқынулардың даму қаупін арттырады.

Балалардағы бронхиттің ықтимал асқынулары

Балалардағы жедел бронхиттің кең таралған асқынуларының бірі — пневмония. Инфекциялық үдеріс бронхтардан өкпе тініне таралуы мүмкін, соның ішінде құрамында вирустық бөлшектер бар қақырық арқылы да. Баланың жалпы жағдайы нашарлап, дене қызуы көтерілсе, жөтелі мен ентігуі күшейсе, өкпенің зақымдануы.

Ұзақ мерзімде пайда болатын салдарлар негізінен қайталанатын обструктивті үдеріспен байланысты. Бронхтардың ұзақ уақыт немесе жиі түйілуі бронх демікпесінің қалыптасуына ықпал етуі мүмкін. Бұл ауруға экспираторлық ентігу, сондай-ақ тұншығу ұстамаларының қайталануы тән³.

Балалардағы бронхитті емдеу

Емдеу тактикасы аурудың себебіне, оның түріне, белгілердің ауырлығына және баланың жалпы жағдайына байланысты анықталады. Жағдайға қарай дәрігер әртүрлі дәрілік топтардың препараттарын тағайындауы мүмкін:

• жөтелге қарсы дәрілер;
• қақырық түсіретін препараттар;
• қақырықты сұйылтуға көмектесетін муколитиктер;
• бронхтардың саңылауын кеңейтетін бронхолитиктер.

Кейбір дәрілер ішке қабылданса, басқалары ингаляция арқылы тікелей тыныс жолдарына жеткізіледі. Егер баладағы жедел бронхит ЖРВИ-дің көрінісі ретінде дамыса, кешенді ем құрамында вирусқа қарсы препараттар қолданылуы мүмкін.

Осындай дәрілердің қатарына Эргоферон жатады. Препарат туралы ұсынылған ақпаратқа сәйкес, оның құрамындағы компоненттер:

• иммундық жүйенің жұмысын қолдауға және тұмау вирустары мен ЖРВИ-дің басқа қоздырғыштарымен күресуге ықпал етеді;
• қабыну үдерісіне әсер етіп, қабынуға байланысты ісінуді азайтуы мүмкін;
• қабыну реакцияларының даму үдерісіне қатысатын зат — гистаминге әсер етеді.

Эргоферон соруға арналған таблетка түрінде шығарылады. Таблетканы тамақтан бөлек қабылдап, ауызда толық ерігенше ұстау керек. Препарат тұмау мен ЖРВИ-ді емдеу үшін ересектерге және 6 айдан асқан балаларға қолдануға арналған.

Егер бала 6 айдан 3 жасқа дейін болса, таблетканы алдын ала бөлме температурасындағы қайнатылған судың аз мөлшерінде — шамамен бір ас қасық көлемінде еріту қажет. Дайын ерітіндіні балаға ішкізеді.

Тұмау және ЖРВИ қоздырғыштарына әсер ету, сондай-ақ қабыну реакциясының айқындылығын төмендету вирустық сипаттағы жедел бронхит кезінде сауығуға ықпал етеді.

Алдын алу

Балалардағы бронхиттің алдын алу ең алдымен бронхтардың қабынуына жиі себеп болатын инфекциялардың алдын алуға бағытталған. Бірінші кезекте бұл тұмау және басқа ЖРВИ-лерге қатысты.

Алдын алудың арнайы шараларына вакцинация жатады. Тұмауға қарсы екпе әдетте күзде, аурудың маусымдық өсуі басталғанға дейін жасалады. Бұл иммундық қорғанысты алдын ала қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Алайда ЖРВИ қоздырғыштарының барлығына бірдей вакцина жоқ. Сондықтан арнайы емес профилактикалық шаралардың маңызы зор: құнарлы тамақтану, біртіндеп шынығу, жеткілікті дене белсенділігі және иммундық жүйенің қалыпты жұмысын қолдаудың басқа тәсілдері. Аурушаңдық маусымы кезінде баланың тоңып қалуына жол бермеу және мүмкіндігінше бөгде адамдармен қарым-қатынас санын азайту ұсынылады.

Эргоферон препараты сіздің қалаңыздағы дәріханаларда бар, сонымен қатар сіз оған онлайн тапсырыс бере аласыз

Қай жерден сатып алуға болады

РК-ЛС-5№020791 от 02.05.2024

Әдебиеттер тізімі

1. Невинский А. Б., Крамарь Л. В., Ларина Т. Ю. Балалардағы обструктивті бронхитті диагностикалау мен емдеудің заманауи тәсілдері. «Лекарственный вестник». №3(59), 2015. 9-том. (Қаралған күні: 18.05.2025).
2. Бронхит. РФ Денсаулық сақтау министрлігінің клиникалық ұсынымдары. 2024. (Қаралған күні: 18.05.2025).
3. Жукова О. В., Кононова С. В., Конышкина Т. М. Жедел және қайталамалы бронхитпен ауыратын балаларда бронх демікпесінің қалыптасу моделі. «Байкальский медицинский журнал». 2016. (Қаралған күні: 18.05.2025).